TỪ QUY ĐỊNH SỐ 144-QĐ/TW ĐẾN QUY ĐỊNH SỐ 19-QĐ/TW: HOÀN THIỆN TƯ DUY CỦA ĐẢNG VỀ XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG VÀ CÔNG TÁC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG
ThS. Lê Thị Minh Phượng
Khoa Lý luận cơ sở
Tóm tắt: Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới và Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng là hai văn bản quan trọng, tiếp tục cụ thể hóa chủ trương xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong điều kiện mới. Trên cơ sở phân tích những điểm mới của hai Quy định và đặt chúng trong tiến trình đổi mới công tác xây dựng Đảng, bài viết làm rõ đây không chỉ là sự hoàn thiện hệ thống quy định về xây dựng Đảng mà còn phản ánh sự phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng đạo đức cách mạng và công tác chính trị, tư tưởng.
Từ khóa: xây dựng đảng; đạo đức cách mạng; công tác chính trị, tư tưởng; tư tưởng Hồ Chí Minh; cán bộ, đảng viên
Mở đầu
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, đòi hỏi đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ vững vàng về bản lĩnh chính trị, giỏi về năng lực công tác mà còn phải thực sự tiêu biểu về phẩm chất đạo đức, trách nhiệm nêu gương và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Trong bối cảnh đó, xây dựng đạo đức cách mạng và tăng cường công tác chính trị, tư tưởng tiếp tục được Đảng xác định là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, góp phần giữ vững bản chất cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng.
Trước yêu cầu đó, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới (Quy định số 144-QĐ/TW), tiếp đó Ban Chấp hành Trung ương ban hành Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng (Quy định số 19-QĐ/TW). Đây không chỉ thể hiện sự kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn phản ánh bước phát triển mới trong tư duy của Đảng về xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thật sự tiên phong, gương mẫu, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
1. Quy định số 144-QĐ/TW – Bước phát triển trong chuẩn hóa đạo đức cách mạng
Đạo đức cách mạng luôn giữ vị trí quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh và trong quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Đảng. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là "gốc" của người cách mạng và nhấn mạnh: “Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”[1]; đồng thời chỉ ra những phẩm chất và nguyên tắc cơ bản để giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên. Kế thừa tư tưởng đó, Đảng ta không ngừng bổ sung, phát triển và cụ thể hóa thành các chủ trương, quy định phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu xây dựng Đảng và hệ thống chính trị ngày càng trong sạch, vững mạnh, Bộ Chính trị ban hành Quy định số 144-QĐ/TW, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo đối với công tác xây dựng Đảng về đạo đức.
Điểm mới nổi bật của Quy định số 144-QĐ/TW là lần đầu tiên Bộ Chính trị ban hành một văn bản chuyên đề chuẩn hóa các giá trị đạo đức cách mạng thành một hệ giá trị gồm 05 chuẩn mực cốt lõi, áp dụng thống nhất đối với cán bộ, đảng viên trong toàn Đảng. Hệ giá trị đó vừa là cơ sở để mỗi cán bộ, đảng viên “tự soi, tự sửa”, phát huy trách nhiệm nêu gương; vừa là căn cứ quan trọng để tổ chức đảng giáo dục, rèn luyện, đánh giá, quy hoạch, sử dụng cán bộ.
Bên cạnh đó, Quy định số 144-QĐ/TW còn mở rộng nội hàm của đạo đức cách mạng từ những phẩm chất truyền thống sang những yêu cầu gắn với thời kỳ đẩy mạnh đổi mới, sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Bên cạnh việc tiếp tục khẳng định các giá trị cốt lõi về trung thành với Đảng, tận tụy phục vụ Nhân dân, cần, kiệm, liêm, chính, Quy định bổ sung những yêu cầu về bản lĩnh chính trị, tư duy đổi mới, tinh thần sáng tạo, ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm nêu gương, kỷ luật, kỷ cương và văn hóa ứng xử của cán bộ, đảng viên.
Như vậy, Quy định số 144-QĐ/TW không chỉ kế thừa và cụ thể hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng mà còn đánh dấu bước phát triển trong tư duy của Đảng, từ nhấn mạnh yêu cầu tự giác tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của mỗi cán bộ, đảng viên đến xây dựng một hệ giá trị áp dụng thống nhất trong toàn Đảng, góp phần xây dựng văn hóa Đảng. Đây là bước tiến quan trọng tạo nền tảng vững chắc cho công tác xây dựng Đảng về đạo đức trong giai đoạn mới.
2. Quy định số 19-QĐ/TW – Bước phát triển trong đổi mới công tác chính trị, tư tưởng
Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và những biến đổi trong môi trường thông tin, công tác chính trị, tư tưởng đứng trước những yêu cầu mới về tính chủ động, hiện đại và hiệu quả. Việc Ban Chấp hành Trung ương ban hành Quy định số 19-QĐ/TW đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lãnh đạo của Đảng đối với công tác chính trị, tư tưởng, đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Điểm mới trước hết của Quy định số 19-QĐ/TW là xác định rõ vị trí, vai trò của công tác chính trị, tư tưởng trong tổng thể công tác xây dựng Đảng. Công tác chính trị, tư tưởng không còn được tiếp cận chủ yếu như hoạt động tuyên truyền, giáo dục mà được xác định là một bộ phận trọng yếu của công tác xây dựng Đảng, giữ vai trò “đi trước, mở đường”, xây dựng và củng cố lập trường, bản lĩnh chính trị, niềm tin, ý chí, đạo đức cách mạng; bảo đảm sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn Đảng, tạo sự đồng thuận trong xã hội và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Đồng thời, Quy định làm rõ nội hàm của công tác chính trị và công tác tư tưởng như hai cấu phần thống nhất, bổ sung cho nhau trong công tác xây dựng Đảng.
Một điểm phát triển nổi bật khác là Quy định số 19-QĐ/TW chuyển mạnh từ tư duy triển khai công tác chính trị, tư tưởng theo phương thức truyền thống sang tư duy quản trị hiện đại. Quy định xác lập rõ mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, trách nhiệm và yêu cầu tổ chức thực hiện đối với từng chủ thể; nhấn mạnh việc bảo đảm rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ chế tài và tăng cường kiểm tra, giám sát trong toàn bộ quá trình thực hiện. Đặc biệt, Quy định yêu cầu lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị và mức độ hài lòng của Nhân dân làm một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá chất lượng lãnh đạo của tổ chức đảng, người đứng đầu và cán bộ, đảng viên. Điều đó thể hiện yêu cầu chuyển từ đánh giá mang tính hình thức sang đánh giá bằng kết quả thực chất, gắn công tác chính trị, tư tưởng với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và niềm tin của Nhân dân.
Quy định số 19-QĐ/TW đồng thời bổ sung những yêu cầu mới đối với công tác chính trị, tư tưởng trong điều kiện chuyển đổi số: ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại; xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác chính trị, tư tưởng; tăng cường nắm bắt, phân tích, dự báo tình hình tư tưởng và dư luận xã hội; chủ động định hướng thông tin và nâng cao hiệu quả đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Những yêu cầu này phản ánh sự thích ứng của công tác chính trị, tư tưởng trước những biến đổi của môi trường thông tin và yêu cầu quản trị trong thời đại số.
Có thể khẳng định, Quy định số 19-QĐ/TW không chỉ cụ thể hóa chủ trương của Đảng về công tác chính trị, tư tưởng mà còn đánh dấu bước phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng, từ cách tiếp cận thiên về tuyên truyền, giáo dục sang xây dựng một cơ chế quản trị thống nhất, hiện đại và hiệu quả đối với công tác chính trị, tư tưởng trong toàn Đảng. Đây là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng để nâng cao chất lượng công tác chính trị, tư tưởng, đáp ứng yêu cầu xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong giai đoạn mới.
3. Từ Quy định số 144-QĐ/TW đến Quy định số 19-QĐ/TW – Ba bước phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng
Đặt trong tiến trình đổi mới công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, sự ra đời của Quy định số 144-QĐ/TW và Quy định số 19-QĐ/TW không chỉ bổ sung hai văn bản mới về xây dựng Đảng mà còn phản ánh bước phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng về xây dựng đạo đức cách mạng và công tác chính trị, tư tưởng trong giai đoạn mới.
Thứ nhất, phát triển về nhận thức. Hai Quy định cho thấy nhận thức của Đảng về xây dựng đạo đức cách mạng và công tác chính trị, tư tưởng đã được mở rộng và hoàn thiện theo hướng toàn diện hơn. Từ việc coi đạo đức cách mạng chủ yếu là yêu cầu đối với quá trình tu dưỡng, rèn luyện của mỗi cán bộ, đảng viên, Đảng đã phát triển thành tư duy xây dựng một hệ giá trị thống nhất làm nền tảng cho đội ngũ cán bộ trong giai đoạn mới. Đồng thời, công tác chính trị, tư tưởng không còn được nhìn nhận chủ yếu là hoạt động tuyên truyền, giáo dục mà được xác định là một bộ phận trọng yếu của công tác xây dựng Đảng, giữ vai trò đi trước, mở đường, dẫn dắt, chỉ đạo thực tiễn nhằm tạo sự thống nhất trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân. Nhận thức về mục tiêu và nội hàm của công tác chính trị, tư tưởng cũng được mở rộng, hướng tới xây dựng lập trường, bản lĩnh chính trị, niềm tin, ý chí, đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng dư luận xã hội và củng cố sự đồng thuận trong Đảng và xã hội. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng khi xây dựng đạo đức cách mạng và công tác chính trị, tư tưởng được nhìn nhận như những trụ cột có quan hệ hữu cơ trong công tác xây dựng Đảng.
Thứ hai, phát triển về cơ chế. Từ hai Quy định có thể thấy tư duy lãnh đạo của Đảng đã chuyển từ nhấn mạnh trách nhiệm tự giác của mỗi cán bộ, đảng viên sang xây dựng cơ chế tổ chức thực hiện thống nhất trong toàn Đảng. Các chuẩn mực đạo đức cách mạng không chỉ dừng lại ở yêu cầu đối với từng cá nhân mà được chuyển hóa thành mục tiêu và nội dung của công tác chính trị, tư tưởng để các cấp ủy, tổ chức đảng lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Đồng thời, công tác chính trị, tư tưởng được đặt trong cơ chế quản trị với sự phân định rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu, cơ quan tham mưu và từng cán bộ, đảng viên; gắn chặt với công tác tổ chức, cán bộ, kiểm tra, giám sát và việc thực hiện nhiệm vụ chính trị. Cùng với đó là việc tăng cường kiểm tra, giám sát, lượng hóa kết quả, lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị và mức độ hài lòng của Nhân dân làm một trong những thước đo đánh giá chất lượng lãnh đạo của tổ chức đảng và cán bộ, đảng viên. Sự phát triển này phản ánh bước chuyển từ cơ chế vận động, giáo dục là chủ yếu sang cơ chế quản trị có mục tiêu, trách nhiệm và kiểm soát rõ ràng.
Thứ ba, phát triển về phương thức tổ chức thực hiện. Cùng với đổi mới về nhận thức và cơ chế, tư duy của Đảng tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại hóa phương thức tổ chức thực hiện công tác xây dựng Đảng. Nếu trước đây công tác chính trị, tư tưởng chủ yếu được triển khai thông qua tuyên truyền, học tập và quán triệt theo phương thức truyền thống thì nay chuyển mạnh sang phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, dự báo và chuyển đổi số. Theo đó, trọng tâm không còn là truyền đạt thông tin một chiều mà là chủ động nắm bắt, phân tích, dự báo, định hướng và dẫn dắt tư tưởng, dư luận xã hội; chuyển từ xử lý tình huống sang phòng ngừa từ sớm, từ xa. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về công tác chính trị, tư tưởng, kết nối với dữ liệu cán bộ và dữ liệu kiểm tra, giám sát, cùng với ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số là những biểu hiện cụ thể của phương thức quản trị mới, đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng trong điều kiện phát triển của không gian số.
Ba bước phát triển trên không tồn tại tách rời mà phản ánh một quá trình hoàn thiện thống nhất trong tư duy lãnh đạo của Đảng về công tác xây dựng Đảng. Nếu việc chuẩn hóa hệ giá trị đạo đức cách mạng trả lời câu hỏi xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên theo những chuẩn mực nào, thì việc hoàn thiện cơ chế quản trị trả lời câu hỏi ai tổ chức thực hiện và thực hiện bằng cơ chế nào; còn đổi mới phương thức tổ chức thực hiện giải quyết yêu cầu làm thế nào để các chuẩn mực và cơ chế đó được vận hành hiệu quả trong bối cảnh mới. Từ Quy định số 144-QĐ/TW đến Quy định số 19-QĐ/TW có thể thấy rõ bước phát triển trong tư duy lãnh đạo của Đảng, từ chuẩn hóa hệ giá trị đạo đức cách mạng đến hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, tổ chức thực hiện thông qua công tác chính trị, tư tưởng và bảo đảm các giá trị đó được hiện thực hóa trong toàn Đảng. Điều đó góp phần quan trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng và năng lực đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
4. Liên hệ Quảng Ngãi
Đối với tỉnh Quảng Ngãi, việc quán triệt và triển khai Quy định số 144-QĐ/TW và Quy định số 19-QĐ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh địa phương đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, đồng thời triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030. Quy mô tổ chức của hệ thống chính trị được mở rộng, đội ngũ cán bộ, đảng viên đa dạng hơn về điều kiện công tác và môi trường thực tiễn, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc giữ vững sự thống nhất về chính trị, tư tưởng, đạo đức và tổ chức trong toàn Đảng bộ tỉnh.
Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục quán triệt đầy đủ nội dung của hai Quy định mà quan trọng hơn là vận dụng thống nhất, đồng bộ vào thực tiễn công tác xây dựng Đảng ở địa phương. Điều đó đòi hỏi các cấp ủy, tổ chức đảng phải gắn việc thực hiện chuẩn mực đạo đức cách mạng với đổi mới công tác chính trị, tư tưởng; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, thuyết phục với quản lý, kiểm tra, giám sát; giữa trách nhiệm tự tu dưỡng của mỗi cán bộ, đảng viên với trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và người đứng đầu.
Trong công tác cán bộ, cần tiếp tục lấy chuẩn mực đạo đức cách mạng làm một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bố trí, sử dụng và xem xét trách nhiệm của cán bộ, đảng viên. Trong công tác chính trị, tư tưởng, cần tăng cường nắm bắt tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên và Nhân dân, chủ động định hướng dư luận xã hội, nâng cao chất lượng sinh hoạt chính trị, sinh hoạt chi bộ, phát huy vai trò nêu gương của người đứng đầu; đồng thời từng bước ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, phân tích và dự báo tình hình tư tưởng, nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo và kịp thời đấu tranh với các biểu hiện suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", nhất là trên không gian mạng.
Việc triển khai đồng bộ các nội dung trên không chỉ góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng ở địa phương mà còn tạo nền tảng để xây dựng đội ngũ cán bộ Quảng Ngãi có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực đổi mới và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đó chính là cơ sở quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Đảng bộ tỉnh trong sạch, vững mạnh toàn diện, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, đưa tỉnh nhà phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.
KẾT LUẬN
Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng luôn là quá trình không ngừng kế thừa, bổ sung và phát triển cả về lý luận lẫn thực tiễn nhằm đáp ứng yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng. Trong tiến trình đó, Quy định số 144-QĐ/TW và Quy định số 19-QĐ/TW là hai văn bản có ý nghĩa quan trọng, phản ánh sự tiếp tục hoàn thiện tư duy của Đảng về xây dựng Đảng trong điều kiện mới.
Sự phát triển đó không làm thay đổi những giá trị nền tảng của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm nhất quán của Đảng về xây dựng Đảng, mà thể hiện quá trình cụ thể hóa, thể chế hóa và hoàn thiện phương thức tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự ra đời của hai Quy định trên không chỉ có ý nghĩa về phương diện lý luận mà còn mang giá trị thực tiễn sâu sắc đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng; xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên thực sự tiên phong, gương mẫu, có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, năng lực đổi mới, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm cao; củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo nền tảng chính trị vững chắc để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới./.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam: Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới, 2024.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tập I, 2026.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam: Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng, 2026.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, tập 5, tr. 293
5. Tỉnh ủy Quảng Ngãi: Nghị quyết số 01-NQ/ĐH, ngày 12 tháng 9 năm 2025, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, 2025.
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb.Chính trị quốc gia, H.2011, tập 5, tr. 293