THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO TRONG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH
ThS Bùi Hoàng Anh Thư
Giảng viên Khoa Nhà nước và pháp luật
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được xác định là đột phá chiến lược, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực giáo dục, đào tạo, trong đó có công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị tại các Trường Chính trị tỉnh. AI góp phần hỗ trợ học viên tiếp cận nội dung LLCT theo hướng trực quan, tiết kiệm thời gian, tăng khả năng tự học và tra cứu; đồng thời đặt ra rủi ro liên quan đến tính chính xác của thông tin, lệch chuẩn chính thống và nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Trên cơ sở khảo sát 90 học viên đang học các lớp Trung cấp LLCT, bài viết phân tích nhu cầu, mức độ sử dụng và đánh giá của người học đối với AI; từ đó đề xuất nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong giảng dạy và học tập LLCT tại Trường Chính trị tỉnh trong giai đoạn mới.
Từ khóa: trí tuệ nhân tạo; đào tạo lý luận chính trị; Trường Chính trị; học viên TCLLCT.
1. Đặt vấn đề
Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đã trở thành một trong những công nghệ nền tảng của kỷ nguyên chuyển đổi số, tác động sâu rộng đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng cán bộ. Tại Điều 3 Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026) định nghĩa “Trí tuệ nhân tạo là việc thực hiện bằng điện tử các năng lực trí tuệ của con người, bao gồm học tập, suy luận, nhận thức, phán đoán và hiểu ngôn ngữ tự nhiên”. Cách tiếp cận này nhấn mạnh bản chất của AI như một hệ thống công nghệ có khả năng mô phỏng, hỗ trợ và từng bước thay thế con người trong việc xử lý thông tin, ra quyết định và giải quyết vấn đề trong môi trường số. Trong lĩnh vực giáo dục, AI không chỉ hỗ trợ thiết kế học liệu, cá nhân hóa nội dung học tập mà còn tạo ra những thay đổi đáng kể về phương pháp giảng dạy, đánh giá và quản trị đào tạo.
Đối với đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị (LLCT), yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức lý luận mà còn phải góp phần bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, năng lực tư duy lý luận, khả năng vận dụng chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn. Trong điều kiện đối tượng học viên ngày càng đa dạng về độ tuổi, vị trí công tác; thời gian học tập có giới hạn; khối lượng văn bản nghị quyết ngày càng nhiều và cập nhật liên tục, AI được xem là công cụ hỗ trợ phù hợp để giúp người học tiếp cận nội dung LLCT nhanh hơn, hệ thống hơn và dễ hiểu hơn.
Mặt khác, việc ứng dụng AI trong LLCT còn có ý nghĩa cấp thiết nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trên cơ sở đó, ứng dụng AI trong đào tạo LLCT cần được nhìn nhận như một xu thế tất yếu, đồng thời phải đặt trong khuôn khổ kiểm soát về tính chính thống, chuẩn mực và định hướng chính trị.
2. Thực trạng tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập lý luận chính trị
Để đánh giá thực tiễn ứng dụng AI trong học tập LLCT, tác giả đã tiến hành khảo sát 90 học viên đang học lớp Trung cấp LLCT tại Trường Chính trị tỉnh, đảm bảo có sự phân hóa về độ tuổi, giới tính và lĩnh vực công tác [5]. Nội dung khảo sát tập trung vào: mức độ sử dụng AI, nhận thức về hiệu quả, cảm nhận thay đổi phương pháp học và những khó khăn, rào cản khi sử dụng.
Kết quả khảo sát cho thấy AI đã trở thành một công cụ ngày càng quen thuộc đối với học viên trong quá trình học tập LLCT. Về nhận thức chung, tỷ lệ học viên đánh giá AI có vai trò quan trọng đối với đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị tương đối cao. Cụ thể, 20% cho rằng AI “rất quan trọng”, 55,6% đánh giá “quan trọng” và 22,2% nhận định ở mức “bình thường”; chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ cho rằng AI “không quan trọng”. Như vậy, có thể thấy đa số học viên (75,6%) nhìn nhận AI là công cụ có ý nghĩa trong học tập LLCT, phù hợp xu thế chuyển đổi số và phương pháp học hiện đại.
Hình 1. Đánh giá AI có vai trò như thế nào đối với đào tạo, bồi dưỡng LLCT. Nguồn: Tác giả khảo sát [5]
Nhiều học viên cho biết AI giúp họ tra cứu thêm thông tin liên quan bài giảng, làm rõ các khái niệm khó, mở rộng hiểu biết về các chủ đề mới; đặc biệt hữu ích khi học viên cần hệ thống lại nội dung trong thời gian ngắn.
Hình 2. Các mục đích anh/chị sử dụng AI khi học LLCT. Nguồn: Tác giả khảo sát [5]
Hình thức AI phù hợp để hỗ trợ học tập LLCT theo hướng hiệu quả, thiết thực được lựa chọn nhiều nhất là “Hệ thống tra cứu, hỏi đáp tự động” (57,8%); “Tài liệu điện tử có AI hỗ trợ” (48,9%); “Phần mềm mô phỏng tình huống” (47,8%); “Ứng dụng AI tích hợp vào bài giảng” (40%).
Hình 3. Hình thức AI hỗ trợ phù hợp nhất. Nguồn: Tác giả khảo sát [5]
Bên cạnh các đánh giá tích cực, khảo sát cho thấy học viên cũng gặp nhiều trở ngại thực tế khi tiếp cận và sử dụng AI trong quá trình học LLCT. Các phản hồi tập trung vào một số nhóm khó khăn nổi bật:(1)Lo ngại về tính chính xác và tính xác thực của thông tin do AI cung cấp. Nhiều học viên cho rằng câu trả lời của AI “đôi lúc không giống nhau”, “chưa có nguồn dẫn”, “chưa kiểm định đầy đủ tính xác thực” hoặc “đôi lúc AI cung cấp nội dung chưa chính xác” (2)Việc hạn chế sử dụng điện thoại trong giờ học, hoặc lớp học không có mạng/đường truyền không ổn định, làm giảm khả năng sử dụng AI trực tiếp trong quá trình học. Điều này cho thấy việc tích hợp AI muốn hiệu quả cần có điều chỉnh hợp lý về hạ tầng số và quy định hỗ trợ học tập trên môi trường số (3) Học viên còn gặp khó khi lựa chọn từ khóa, cách đặt câu hỏi để AI trả lời đúng trọng tâm. Đây là vấn đề phản ánh kỹ năng số và năng lực khai thác AI chưa đồng đều, đặc biệt đối với học viên lớn tuổi hoặc ít tiếp cận công nghệ.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị
Từ thực trạng trên, để tối ưu hóa việc ứng dụng AI trong đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, tác giả đề xuất các giải pháp như sau:
Thứ nhất, nhà trường cần xây dựng hệ sinh thái dữ liệu LLCT số hóa chính thống gồm văn kiện, nghị quyết, tài liệu hướng dẫn… làm nguồn học liệu chuẩn để hỗ trợ giảng dạy, đồng thời hạn chế tình trạng học viên khai thác nội dung từ các nguồn AI không kiểm chứng.
Thứ hai, nhà trường cần thiết lập quy chế sử dụng AI trong lớp học theo hướng có kiểm soát, xác định rõ phạm vi được phép sử dụng, nguyên tắc trích dẫn và kiểm chứng thông tin, những hành vi không được phép; đồng thời nhấn mạnh vai trò trách nhiệm của giảng viên trong định hướng, hướng dẫn, kiểm soát chất lượng nội dung và bảo đảm tính chính thống, tính giáo dục trong quá trình ứng dụng AI.
Thứ ba, cần chú trọng nâng cao kỹ năng, kiến thức cho giảng viên, học viên trong sử dụng, áp dụng AI. Nhà trường có thể tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề như: kỹ năng đặt câu lệnh (prompt), kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng trích dẫn nguồn và sử dụng AI đúng mục đích. Trên cơ sở đó, giảng viên đóng vai trò nòng cốt, chủ động tích hợp AI vào bài giảng với tư cách công cụ hỗ trợ như: thiết kế sơ đồ tư duy, gợi mở vấn đề, mô phỏng tình huống quản lý nhà nước… qua đó tăng tính trực quan, nâng cao chất lượng tương tác và hiệu quả tiếp nhận của học viên.
Thứ tư, cần tăng cường đầu tư hạ tầng số và trang thiết bị phục vụ dạy và học có ứng dụng AI. Trước mắt, cần nâng cấp đường truyền internet tại lớp học, bố trí hệ thống wifi ổn định; trang bị thiết bị trình chiếu, máy tính phục vụ giảng dạy, từng bước xây dựng phòng học thông minh hoặc phòng học đa phương tiện. Về lâu dài, cần hình thành môi trường học tập số để học viên có thể thực hành khai thác AI một cách phù hợp ngay trong quá trình học, bảo đảm tính thiết thực và hiệu quả.
Tóm lại, trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong phương thức học tập và tiếp cận nội dung LLCT, giúp tăng tính trực quan, tiết kiệm thời gian và hỗ trợ tự học hiệu quả. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong đào tạo LLCT cũng đặt ra rủi ro về tính chính thống, độ chính xác của thông tin và nguy cơ phụ thuộc công nghệ. Do đó, để ứng dụng AI đúng hướng, cần kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại và vai trò kiểm soát, định hướng của nhà trường, giảng viên; đồng thời nâng cao năng lực số, năng lực phản biện cho học viên. Khi được triển khai bài bản, ứng dụng AI sẽ góp phần đổi mới phương pháp đào tạo, bồi dưỡng LLCT và nâng cao chất lượng xây dựng đội ngũ cán bộ trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
2. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2025), Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT về Khung năng lực số cho người học.
4. Quốc hội (2025), Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026).