CẢI CÁCH KHU VỰC CÔNG: NHỮNG GỢI MỞ TỪ KINH NGHIỆM CỦA AUSTRALIA
Nguyễn Viết Vy, TUV, BTĐU, Hiệu trưởng TCT tỉnh Quảng Ngãi
Tóm tắt: Từ chia sẻ của ông Andrew, nguyên Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Australia tại Việt Nam, bài viết khái quát kinh nghiệm cải cách khu vực công của Australia về tổ chức bộ máy, văn hóa công vụ, phục vụ người dân, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển năng lực đội ngũ. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số gợi mở tham khảo đối với cải cách khu vực công ở Việt Nam.
Từ khóa: khu vực công; cải cách; quản trị công; đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; Australia; Việt Nam.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình phát triển, chất lượng thể chế và năng lực của khu vực công có vai trò quan trọng đối với năng lực quản trị quốc gia, tổ chức thực thi chính sách và phục vụ người dân. Một quốc gia muốn nâng cao năng suất, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững cần có bộ máy hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và đội ngũ có năng lực thực thi tốt. Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời thúc đẩy cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm quốc tế, từ cả kết quả đạt được và những vấn đề phát sinh trong quá trình cải cách, có giá trị tham khảo thiết thực.
Từ chia sẻ của ông Andrew tại Chương trình trao đổi tri thức – Đổi mới tổ chức và Chuyển đổi số năm 2026 do Chính phủ Australia tổ chức, có thể nhận thấy: cùng với đổi mới cơ cấu tổ chức, cải cách khu vực công cần chú trọng năng lực thể chế, văn hóa công vụ, tinh thần trách nhiệm, động lực làm việc và phương thức quản trị hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.
2. Một số kinh nghiệm từ cải cách khu vực công của Australia
2.1. Đổi mới cơ cấu tổ chức gắn với xây dựng văn hóa công vụ, nâng cao tinh thần trách nhiệm và động lực làm việc
Đổi mới, sắp xếp cơ cấu tổ chức là nội dung quan trọng, tạo nền tảng nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của khu vực công. Kinh nghiệm thực tiễn đồng thời cho thấy, để những thay đổi về tổ chức phát huy đầy đủ hiệu quả, cần quan tâm đồng bộ đến văn hóa tổ chức, năng lực thực thi, tinh thần trách nhiệm, động lực làm việc và phương thức phối hợp của đội ngũ công chức.
Sau khi tổ chức được sắp xếp tinh gọn, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền được xác định rõ, việc tiếp tục đổi mới tư duy, phương thức làm việc, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và phát huy tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ sẽ góp phần làm cho kết quả cải cách bền vững hơn.
Như vậy, cải cách khu vực công cần được triển khai đồng bộ trên các phương diện thể chế, tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ, công chức. Cơ cấu tinh gọn là nền tảng; chất lượng đội ngũ, tinh thần trách nhiệm, năng lực thực thi và hiệu quả phối hợp là những yếu tố trực tiếp đưa chủ trương cải cách vào thực tiễn.
2.2. Lấy người dân làm trung tâm và lấy kết quả phục vụ làm thước đo
Một nội dung đáng chú ý trong kinh nghiệm của Australia là cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm. Hiệu quả của khu vực công không chỉ thể hiện ở việc sắp xếp đầu mối, đơn giản hóa thủ tục hay tuân thủ quy trình, mà còn ở chất lượng chính sách, dịch vụ công và mức độ thuận lợi mà người dân, doanh nghiệp thực sự nhận được.
Điều đó đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý theo hướng kiến tạo phát triển, phục vụ Nhân dân; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm trong thiết kế và tổ chức thực thi chính sách. Những quy trình còn làm phát sinh nhiều thời gian, chi phí tuân thủ cần tiếp tục được rà soát, đơn giản hóa.
2.3. Khuyến khích đổi mới sáng tạo gắn với quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình
Đổi mới sáng tạo trong khu vực công đòi hỏi xử lý hài hòa giữa phát huy tính chủ động, sáng tạo với bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, tuân thủ pháp luật và trách nhiệm giải trình. Hoạt động công vụ vừa phải bảo đảm ổn định, an toàn, liên tục, vừa cần thích ứng với những yêu cầu mới của thực tiễn.
Từ kinh nghiệm Australia, việc quá thiên về phòng ngừa, né tránh mọi rủi ro có thể hạn chế tính chủ động và khả năng đổi mới. Đối với Việt Nam, có thể tham khảo cách tạo điều kiện cho sáng kiến, cách làm mới trên cơ sở khoa học, đúng quy định, xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và có cơ chế kiểm tra, giám sát phù hợp.
Vấn đề cốt lõi là tạo lập môi trường thể chế vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; coi trọng kết quả, hiệu quả thực thi nhiệm vụ. Qua đó, cán bộ, công chức có điều kiện phát huy tính chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong khuôn khổ pháp luật.
2.4. Chuyển đổi số gắn với hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản trị
Kinh nghiệm Australia cho thấy công nghệ chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi gắn với đổi mới thể chế, quy trình và phương thức quản trị. Nếu quy trình còn phức tạp, dữ liệu phân tán và phối hợp giữa các cơ quan chưa hiệu quả thì số hóa đơn thuần khó tạo chuyển biến căn bản về chất lượng quản trị và phục vụ.
Việc xây dựng các nền tảng số phục vụ người dân tại Australia cho thấy chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn đòi hỏi tích hợp chức năng, dữ liệu và dịch vụ; tái cấu trúc quy trình và nâng cao năng lực phối hợp giữa các cơ quan.
Đối với trí tuệ nhân tạo, việc nghiên cứu, ứng dụng trong khu vực công cần gắn với chất lượng, minh bạch, trách nhiệm giải trình, an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức và yêu cầu quản lý nhà nước.
3. Một số gợi mở đối với cải cách khu vực công ở Việt Nam
Từ kinh nghiệm của Australia, trên cơ sở phù hợp với điều kiện, thể chế và yêu cầu phát triển của Việt Nam, có thể rút ra một số gợi mở.
Trước hết, cùng với đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, cần nâng cao năng lực tổ chức thực thi; phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền; tăng cường phối hợp và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Hai là, xây dựng văn hóa công vụ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, đề cao tinh thần trách nhiệm; đồng thời khuyến khích cán bộ, công chức đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Đánh giá cần gắn với vị trí việc làm, kết quả, sản phẩm và hiệu quả thực thi nhiệm vụ, đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Ba là, gắn chuyển đổi số với hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản trị; rà soát, đơn giản hóa, tái cấu trúc quy trình trước hoặc đồng thời với ứng dụng công nghệ; thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu và nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi, hiệu quả hơn.
Bốn là, chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý có phẩm chất, năng lực, uy tín, ngang tầm nhiệm vụ. Bên cạnh nắm vững chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đội ngũ này cần nâng cao năng lực tư duy chiến lược, tổ chức thực thi, phối hợp liên ngành, sử dụng dữ liệu, quản lý rủi ro, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và giải quyết các vấn đề mới từ thực tiễn.
4. Kết luận
Kinh nghiệm của Australia cho thấy cải cách khu vực công là quá trình liên tục, gắn với điều kiện thể chế, lịch sử và thực tiễn của từng quốc gia; không có mô hình có thể áp dụng máy móc. Giá trị của việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế là tiếp thu có chọn lọc những cách làm phù hợp và nhận diện những khó khăn để phục vụ quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị ở Việt Nam.
Đối với Việt Nam, có thể tham khảo việc gắn đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy với nâng cao năng lực thể chế và tổ chức thực thi; xây dựng văn hóa công vụ, đề cao trách nhiệm; khuyến khích đổi mới sáng tạo gắn với kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm giải trình; thúc đẩy chuyển đổi số; đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Đích đến của cải cách khu vực công là nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động; xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, tinh gọn, có năng lực kiến tạo phát triển, phục vụ Nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII.
2. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
3. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
4. Chính phủ (2021), Nghị quyết số 76/NQ-CP ngày 15/7/2021 ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021–2030.
5. Quốc hội (2025), Luật Cán bộ, công chức.
6. Ghi chép nội dung trao đổi của ông Andrew, nguyên Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Australia tại Việt Nam, tại Chương trình trao đổi tri thức – Đổi mới tổ chức và Chuyển đổi số năm 2026.