“Gắn tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách” trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi trong bối cảnh xây dựng Trường Chính trị đạt chuẩn mức 1 và hướng đến đạt chuẩn mức 2
ThS Nguyễn Thị Mộng Luyến
Phòng Tổ chức, hành chính, thông tin, tư liệu
Tóm tắt: Bài viết tập trung phân tích yêu cầu của việc gắn kết chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và định hướng chính sách trong hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi. Trong bối cảnh Nhà trường chuẩn bị xây dựng lộ trình đạt chuẩn mức 2 theo Quy định số 396-QĐ/TW của Ban Bí thư, bài viết nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng NCKH, gắn kết giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và định hướng chính sách, biến đây thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho công tác đào tạo, bồi dưỡng và tư vấn chính sách cho cấp ủy, chính quyền địa phương góp phần thực hiện mục tiêu đạt chuẩn mức 2 của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi trước năm 2032.
Từ khóa: nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn, định hướng chính sách, chuẩn mức 2, Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nêu quan điểm chỉ đạo: “Gắn kết chặt chẽ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với xây dựng và tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”[1]. Đồng thời Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV cũng đề ra nhiệm vụ: “Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, ban hành các nghị quyết, kết luận, quy định của Đảng để triển khai kịp thời các quyết sách chiến lược của Đảng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội”[2]. Có thể thấy, việc gắn kết tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách là một điểm nhấn quan trọng trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi, trong bối cảnh địa phương đang đứng trước những cơ hội và thách thức mới của kỷ nguyên số, kỷ nguyên của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, hoạt động NCKH của Nhà trường đòi hỏi sự bứt phá để đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ chính trị và mục tiêu xây dựng Trường Chính trị chuẩn mức 2 trước năm 2032. Không chỉ dừng lại ở các đề tài lý luận, hoạt động nghiên cứu khoa học phải đi sâu vào tổng kết những vấn đề thực tiễn sinh động của tỉnh, từ đó đưa ra các kiến nghị mang tính định hướng chính sách thiết thực cho Tỉnh ủy và UBND tỉnh.
1. Yêu cầu gắn tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách trong hoạt động nghiên cứu khoa học tại các trường chính trị
Trường chính trị cấp tỉnh là trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản ở cơ sở, đồng thời là cơ quan nghiên cứu khoa học lý luận chính trị và tổng kết thực tiễn của địa phương. Quy định số 393-QĐ/TW ngày 05/01/2026 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của trường chính trị tỉnh, thành phố đã làm rõ nội dung nhiệm vụ tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận của trường chính trị tỉnh, thành phố như sau: “Tham gia tổng kết thực tiễn ở địa phương, cơ sở, tổ chức nghiên cứu khoa học phục vụ giảng dạy, học tập, góp phần cung cấp luận cứ khoa học trong việc hoạch định, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách của đảng bộ và chính quyền địa phương; Tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”[3]. Có thể thấy, quy định của Ban Bí thư đã đặt ra yêu cầu cần thiết đối với hoạt động nghiên cứu khoa học của các trường chính trị tỉnh, thành phố: nghiên cứu khoa học không thể chỉ dừng lại ở nghiên cứu lý luận, mà cần phải quay trở lại phục vụ, soi đường và điều chỉnh hoạt động thực tiễn của địa phương thông qua hoạt động tham vấn, xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách.
Khi hoạt động nghiên cứu khoa học của trường chính trị định vị được vai trò là cầu nối đưa các kết luận lý luận đã qua kiểm chứng thực tế vào quy trình hoạch định chính sách, nhà trường mới thực sự khẳng định được vị thế của mình. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Đảng ta đang đẩy mạnh xây dựng các trường chính trị đạt chuẩn theo Quy định số 396-QĐ/TW ngày 06/01/2026 của Ban Bí thư. Trong bộ tiêu chí đạt chuẩn (bao gồm chuẩn mức 1 và chuẩn mức 2) đều đặt ra những chỉ tiêu bắt buộc đối với hoạt động nghiên cứu khoa học tại các trường chính trị, trong đó đều nhấn mạnh sự gắn kết giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và định hướng chính sách. Cụ thể như:
- Đối với chỉ tiêu đạt chuẩn mức 1, quy định đặt ra các tiêu chí: kết quả nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn của trường được chuyển giao cho các cá nhân, tổ chức theo quy định của pháp luật; 100% nhiệm vụ khoa học cấp tỉnh trở lên có báo cáo kiến nghị, đề xuất tỉnh ủy, thành ủy, các cơ quan Trung ương có liên quan; có ít nhất 1 báo cáo kiến nghị, tư vấn chính sách cho tỉnh ủy, thành ủy, cơ quan Trung ương được sử dụng.
- Trong bộ tiêu chí chuẩn mức 2, các chỉ số về chất lượng nghiên cứu khoa học, số lượng đề tài được ứng dụng, khả năng tham mưu chính sách và tổ chức các hội thảo chuyên sâu cấp tỉnh, cấp bộ đã được nâng lên một tầm cao mới. Do đó, việc gắn kết ba yếu tố này không còn là một sự lựa chọn mang tính khuyến khích, mà là một yêu cầu bắt buộc, một nhiệm vụ chính trị cấp bách để hoàn thiện các tiêu chuẩn cứng của một trường chính trị chuẩn mức 2 hiện đại và uy tín.
Những yêu cầu này buộc hoạt động khoa học tại các trường chính trị tỉnh, thành phố phải từ bỏ tư duy nghiên cứu khép kín, tự cấp tự túc sang tư duy nghiên cứu mở, phục vụ phát triển. Mỗi đề tài nghiên cứu được phê duyệt không thể chỉ là một tập hồ sơ nằm im lìm trong tủ lưu trữ sau khi nghiệm thu mà phải chứng minh được giá trị thực tế bằng việc chuyển hóa thành các chuyên đề bài giảng bồi dưỡng cán bộ công chức, viên chức, hoặc trực tiếp đóng góp vào các dự thảo nghị quyết của Tỉnh ủy, các quyết định điều hành của Ủy ban nhân dân tỉnh. Đây là một thách thức vô cùng lớn, đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ khâu lập kế hoạch, lựa chọn đề tài đến khâu tổ chức nghiên cứu và nghiệm thu sản phẩm khoa học.
2. Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi
2.1. Một số kết quả đạt được
Trong thời gian qua, hoạt động nghiên cứu khoa học của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước đi vào chiều sâu, gắn nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và hiệu quả công tác tham mưu. Đặt biệt, Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đã đảm bảo hoàn thành 100% các chỉ tiêu về hoạt động nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn đối với trường chính trị đạt chuẩn mức 1, cụ thể: trường đạt 7/7 chỉ tiêu, trong đó có 05 chỉ tiêu vượt chuẩn. Đây là minh chứng cho những nổ lực xây dựng và triển khai thực hiện trường chính trị đạt chuẩn của tập thể viên chức, người lao động Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi.
Một số kết quả cụ thể của hoạt động nghiên cứu khoa học giai đoạn 2021 - 2025[4]:
Trong giai đoạn 2021 - 2025, Trường đã tổ chức nghiên cứu và nghiệm thu 30 đề tài cấp trường, trung bình 06 đề tài/năm (vượt 100% so với quy định ít nhất 03 đề tài/năm). Đối với nhiệm vụ cấp tỉnh, Trường chủ trì tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy phê duyệt 03 đề án quan trọng và thực hiện 01 đề tài cấp tỉnh (đã bảo vệ cấp cơ sở năm 2026 và hoàn thành hồ sơ, thủ tục đề nghị cấp có thẩm quyền tổ chức nghiệm thu cấp tỉnh), đáp ứng đủ định mức thực hiện ít nhất 03 nhiệm vụ cấp tỉnh trong 05 năm.
100% nhiệm vụ khoa học cấp trường sau nghiệm thu được ban hành quyết định chuyển giao, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và quản trị. Về công tác tham mưu chính sách, Nhà trường đã hoàn thiện 04 báo cáo kiến nghị từ kết quả các hội thảo cấp tỉnh để trình Tỉnh ủy. Đến nay, 01 báo cáo (năm 2024) đã được văn bản hóa việc tiếp nhận và triển khai; các nội dung còn lại hiện đang trong quy trình xem xét, thẩm định
Hoạt động hội thảo, tọa đàm khoa học được duy trì thường xuyên và đi vào nề nếp. Trong 05 năm, Nhà trường tổ chức thành công 27 hội thảo, tọa đàm cấp trường, trung bình trên 05 cuộc/năm (vượt 80% so với định mức tối thiểu). Ở cấp tỉnh, Trường phối hợp tổ chức 08 hội thảo khoa học, tiêu biểu là các hội thảo góp ý văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XXI (vượt 167% so với quy định ít nhất 03 hội thảo trong 05 năm). Các hội thảo được đầu tư công phu về nội dung, thu hút sự tham gia của đông đảo tri thức, nhà khoa học và lãnh đạo các cấp, tạo diễn đàn trao đổi lý luận và thực tiễn sắc bén.
Công tác xuất bản sản phẩm trí tuệ đạt kết quả ấn tượng với 08 tập sách được phát hành (bao gồm 06 sách chuyên khảo và 02 kỷ yếu hội thảo cấp tỉnh có mã số ISBN), vượt 60% so với quy định ít nhất 05 cuốn trong 05 năm. Các ấn phẩm xuất bản đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ học viên tiếp cận kiến thức chuyên sâu và thực tiễn địa phương.
Bản tin “Thông tin lý luận và thực tiễn” được duy trì ổn định về cả số lượng và chất lượng. Trong 05 năm, Nhà trường đã xuất bản tổng cộng 28 kỳ, bình quân đạt 5 - 6 kỳ/năm, vượt 86,7% định mức tối thiểu 03 kỳ/năm theo quy định. Quy trình biên tập, thẩm định được thực hiện chặt chẽ, tuân thủ Luật Xuất bản; nội dung bản tin phong phú, phản ánh kịp thời các hoạt động nghiên cứu lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học.
2.2. Một số tồn tại, hạn chế
Khi đối chiếu một cách nghiêm túc với các tiêu chuẩn khắt khe của trường chính trị đạt chuẩn, kết quả từ hoạt động nghiên cứu khoa học và tổng kết thực tiễn dù có bước tiến nhưng chưa trở thành kênh tham vấn, tư vấn chính sách hiệu quả, sắc bén cho tỉnh[5]. Việc xác định phạm vi nghiên cứu đối với các đề tài cấp cơ sở triển khai tại Trường chưa được sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý, cấp có thẩm quyền, dẫn đến các đề tài cơ sở tại trường thường bị giới hạn phạm vi nghiên cứu, áp dụng và do đó chưa thể phát huy vai trò, nhiệm vụ tham gia định hướng, xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật trên địa bàn tỉnh.
Vẫn còn tình trạng một số đề tài sau khi nghiệm thu đạt kết quả tốt nhưng tính ứng dụng thực tế chưa cao, chưa trở thành tài liệu tham khảo chính thức trong thực tiễn đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, điều hành của Nhà trường hay trong quá trình soạn thảo nghị quyết hay quyết định điều hành của địa phương. Điều này làm giảm đi đáng kể vai trò tham mưu, tư vấn chính sách của Nhà trường.
Các đề tài mang tính ứng dụng cao thường đòi hỏi nguồn lực tài chính lớn và các kỹ thuật hiện đại để thực hiện, như phần mềm, thiết bị nghiên cứu, hoặc nhân lực chuyên môn cao. Tuy nhiên, nguồn lực dành cho các nghiên cứu ứng dụng tại trường vẫn còn những hạn chế nhất định, dẫn đến khó khăn trong việc triển khai các nghiên cứu này[6].
3. Giải pháp gắn tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi trong lộ trình xây dựng Trường Chính trị đạt chuẩn mức 2
Thứ nhất, nâng cao chất lượng và tính ứng dụng của phương pháp nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn
Phương pháp nghiên cứu ảnh hướng rất lớn đến chất lượng của công trình khoa học. Giảng viên nhà trường cần được đào tạo bài bản và khuyến khích áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại, đặc biệt là các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính có chiều sâu. Nhà trường tiếp tục duy trì chế độ đi nghiên cứu thực tế định kỳ hàng năm, có kỳ hạn cho giảng viên tại các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể và các địa phương cơ sở trong tỉnh. Việc đi thực tế không thể chỉ là những chuyến tham quan, ghi chép hời hợt mà phải là quá trình thâm nhập sâu vào các hoạt động quản lý, trực tiếp tham gia xử lý các tình huống hành chính tại cơ sở.
Trong quá trình nghiên cứu, giảng viên cần tập trung vào việc thu thập các dữ liệu gốc thông qua phỏng vấn sâu các chuyên gia, các nhà quản lý thực tiễn và khảo sát xã hội học rộng rãi đối với người dân, doanh nghiệp, từ đó phải chỉ ra được những khoảng cách giữa chính sách hiện hành và nhu cầu thực tế, phát hiện ra những mâu thuẫn nội tại và những rào cản vô hình đang cản trở sự phát triển. Chỉ có như vậy, các kết luận khoa học mới thực sự thuyết phục và có tính ứng dụng, khả thi trong cuộc sống.
Thứ hai, chuẩn hóa quy trình xây dựng báo cáo khuyến nghị chính sách và chuyển giao sản phẩm nghiên cứu
Một bước đi quan trọng để khẳng định vai trò tư vấn chính sách của nhà trường trong bối cảnh chuẩn mức 2 là việc chuẩn hóa hình thức thể hiện của sản phẩm nghiên cứu. Thay vì chỉ bàn giao những báo cáo nghiệm thu dày hàng trăm trang, cần xây dựng kèm theo các bản tóm tắt khuyến nghị chính sách ngắn gọn, súc tích. Bản tóm tắt này cần nêu rõ ba nội dung cốt lõi: vấn đề thực tiễn cấp bách đang đặt ra, các phương án chính sách đề xuất để giải quyết vấn đề và dự báo tác động cũng như nguồn lực cần thiết để triển khai từng phương án.
Nhà trường tăng cường tổ chức các buổi tọa đàm khoa học, mời lãnh đạo các sở, ban, ngành liên quan và các chuyên gia có uy tín cùng thảo luận trực tiếp về các khuyến nghị chính sách trước khi gửi trình Thường trực Tỉnh ủy hoặc Ủy ban nhân dân tỉnh. Việc đối thoại trực tiếp giữa nhà khoa học và nhà quản lý thực tiễn tại các buổi tọa đàm này sẽ giúp hoàn thiện các khuyến nghị, làm cho chúng trở nên sắc bén, khả thi và dễ dàng tích hợp vào quy trình ban hành chính sách của địa phương.
Thứ ba, xây dựng cơ chế khuyến khích và nâng cao năng lực nghiên cứu cho đội ngũ giảng viên
Triển khai thực hiện các giải pháp để thu hút và khích lệ tinh thần đam mê nghiên cứu khoa học của giảng viên như: tổ chức đánh giá và xếp loại thi đua hằng năm của giảng viên gắn chặt với hiệu quả thực tế của các sản phẩm khoa học mà họ tham gia; trích lập quỹ phát triển khoa học công nghệ (căn cứ theo Nghị định số 265/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về tài chính và đầu tư trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo) để hỗ trợ kinh phí cho các giảng viên có những công bố khoa học chất lượng trên các tạp chí chuyên ngành uy tín trong và ngoài nước…
Tóm lại, việc gắn kết chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận với định hướng chính sách trong hoạt động nghiên cứu khoa học của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đóng vai trò là động lực then chốt, quyết định chất lượng và vị thế của nhà trường trong hệ thống chính trị tại địa phương cũng như góp phần quan trọng trong thực hiện hóa mục tiêu xây dựng trường chính trị đạt chuẩn mức 2 vào năm 2032.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật; Hà Nội
3. Tỉnh ủy Quảng Ngãi (2025), Báo cáo số 188-BC/TU, ngày 26/5/2026 về đánh giá Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đạt chuẩn mức 1.
4. Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi (2025), Báo cáo số 06-BC/TCT ngày 11/8/2025 về đánh giá mức độ đạt chuẩn của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi.
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật; Hà Nội.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật; Hà Nội.
[3] Theo Khoản 2, Điều 2, Quy định số 393-QĐ/TW ngày 05/01/2026 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của trường chính trị tỉnh, thành phố
[4] Tổng hợp từ Báo cáo số 188-BC/TU ngày 26/5/2026 của Tỉnh ủy Quảng Ngãi về đánh giá Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đạt chuẩn mức 1
[5] Theo Báo cáo số 188-BC/TU ngày 26/5/2026 của Tỉnh ủy Quảng Ngãi về đánh giá Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đạt chuẩn mức 1
[6] Tổng hợp theo Báo cáo số 06-BC/TCT ngày 11/8/2025 của Trường Chính trị về đánh giá mức độ đạt chuẩn của Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi