ThS Nguyễn Thị Hồng Chuyên
Khoa Xây dựng Đảng
Tóm tắt: Bài viết phân tích giá trị thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh về "Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư" nền tảng cốt lõi hình thành đạo đức cách mạng của người cán bộ. Trong bối cảnh hiện nay, việc vận dụng các giá trị này vào giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng đội ngũ giảng viên mẫu mực, tận tụy và công tâm. Tác giả nhấn mạnh việc đổi mới phương pháp truyền thụ không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà phải gắn liền với thực tiễn, giúp học viên thẩm thấu và tự giác rèn luyện phẩm chất đạo đức công vụ. Qua đó, nhà trường góp phần quan trọng vào công tác đào tạo nguồn nhân lực hệ thống chính trị của địa phương có bản lĩnh vững vàng, đủ đức, đủ tài. Đây là giải pháp then chốt để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Từ khoá: tư tưởng Hồ Chí Minh; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; giảng dạy lý luận.
1. Đặt vấn đề
Trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp tinh tế giữa tinh hoa văn hóa nhân loại với giá trị truyền thống dân tộc, Hồ Chí Minh đã xây dựng hệ thống chuẩn mực đạo đức cách mạng toàn diện, trọng tâm là “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư”. Đặc biệt, trong bản Di chúc lịch sử, Người căn dặn: “Đảng ta là một Đảng cầm quyền. Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân”.[2]
Trong bối cảnh hội nhập và đổi mới, việc đưa các chuẩn mực đạo đức này vào giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi không chỉ đơn thuần là truyền thụ kiến thức, mà còn là quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành động. Mỗi bài giảng thấm đượm tư tưởng của Người sẽ góp phần hình thành phong cách làm việc chính trực, tận tụy cho đội ngũ cán bộ địa phương. Đây là nhân tố quyết định để xây dựng một hệ thống chính trị liêm chính, vì dân, tạo động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh nhà.
2. Nội dung cơ bản của Tư tưởng Hồ Chí Minh về “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”
Hệ chuẩn mực đạo đức “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư” không phải là những khái niệm bất biến, đóng khung mà luôn mang tính vận động, phát triển gắn liền với thực tiễn cách mạng. Trong bối cảnh hiện nay, các giá trị này cần được nhận thức và vận dụng theo tư duy mới, đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghiệp 4.0 và công cuộc chỉnh đốn Đảng:
Cần - Sự cần cù gắn liền với tư duy sáng tạo: Không dừng lại ở sự siêng năng thuần túy, "Cần" ngày nay đòi hỏi người cán bộ phải có tư duy khoa học, làm việc có kế hoạch và hiệu suất cao. Đó là sự chủ động, nhạy bén trong nắm bắt thông tin, khả năng phân tích tình hình để đề xuất các giải pháp lãnh đạo đột phá, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trước những biến động phức tạp của thực tiễn.
Kiệm - Tiết kiệm gắn với hiệu quả quản trị: "Kiệm" không phải là bủn xỉn, mà là sự quản lý và sử dụng tối ưu các nguồn lực (thời gian, nhân lực, công quỹ). Trong nền kinh tế thị trường, "Kiệm" đi đôi với việc ngăn chặn thất thoát, rủi ro và lãng phí cơ hội. Đây là nền tảng để xây dựng một nền hành chính liêm chính, minh bạch và làm giàu chính đáng cho đất nước.
Liêm - Bản lĩnh trước cám dỗ và sự suy thoái: "Liêm" là giữ cho nhân cách trong sạch, không tham danh lợi, quyền lực. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, "Liêm" gắn liền với cuộc đấu tranh quyết liệt chống lại "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" và tham nhũng, lãng phí. Người cán bộ phải có "sức đề kháng" mạnh mẽ để bảo vệ uy tín của Đảng và tính ưu việt của chế độ.
Chính - Sự ngay thẳng và chuẩn mực trong hành vi: "Chính" là giữ vững nguyên tắc, lẽ phải, không tà tâm.
+ Đối với mình: Không tự cao tự đại, luôn cầu thị và tự soi, tự sửa.
+ Đối với người: Chân thành, khiêm tốn, đoàn kết, không nịnh trên nạt dưới.
+ Đối với việc: Công tâm, khách quan, đặt lợi ích chung lên trên, trước.
Chí công vô tư - Đỉnh cao của đạo đức cách mạng: Là sự hy sinh cái tôi cá nhân cho lợi ích của tập thể, nhân dân. Như lời Bác dạy: "Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, với việc"; luôn giữ tâm thế "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ". Đây là thước đo cao nhất về bản lĩnh chính trị, lòng tận trung với Đảng, tận hiếu với dân.
Năm đức tính trên tạo thành một chỉnh thể thống nhất, biện chứng. Thiếu một đức tính thì không thành người, thiếu một phẩm chất thì không thể là người cách mạng chân chính. Việc nhận thức đúng đắn và thực hành nhuần nhuyễn hệ giá trị này là yêu cầu tiên quyết để mỗi cán bộ, giảng viên trở thành tấm gương sáng trong công tác giáo dục lý luận chính trị.
3. Thực trạng vận dụng tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi
3.1. Những kết quả đạt được
- Đại đa số giảng viên tại Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi đã giữ vững lập trường tư tưởng, có ý thức tự giác trong việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức lối sống. Hệ giá trị “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư” đã trở thành kim chỉ nam trong mối quan hệ giữa đồng nghiệp và giữa giảng viên với học viên.
- Bên cạnh đó, giảng viên Trường Chính trị luôn ý thức việc tuân thủ kỷ luật Đảng, pháp luật Nhà nước, không tham nhũng, tư lợi, trở thành tấm gương sáng về đạo đức “Liêm”, “Chính”, “Chí công vô tư” trong giảng dạy và lối sống, củng cố lòng tin của học viên.
- Ngoài ra, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh được tích hợp một cách hệ thống vào chương trình giảng dạy qua các chuyên đề bài giảng. Nhiều bài giảng đã bước đầu có sự đổi mới, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận khoa học và thực tiễn cách mạng, tạo được sự lôi cuốn đối với người học.
- Trong giảng dạy giảng viên Trường Chính trị Quảng Ngãi đã sử dụng các phương pháp tương tác, phân tích tình huống thực tế để làm rõ các chuẩn mực đạo đức, giúp học viên hình thành đạo đức nghề nghiệp, nhất là đối với cán bộ công chức.
3.2. Những mặt hạn chế
- Một số bài giảng vẫn nặng về diễn giải lý thuyết, thiếu những ví dụ minh chứng sinh động hoặc các vấn đề thực tiễn đang đặt ra, khiến nội dung đạo đức đôi khi còn khô khan.
- Vai trò "thân giáo" của một bộ phận giảng viên chưa thực sự sắc nét; việc tự rèn luyện theo các chuẩn mực đạo đức đôi lúc còn mang tính hình thức, chưa trở thành nhu cầu tự thân thường xuyên.
- Việc khai thác các tình huống đạo đức công vụ, các vấn đề về "Liêm" và "Chính" trong quản lý nhà nước hiện nay chưa sâu, chưa tạo được sự tranh luận đa chiều cho học viên.
4. Giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” trong giai đoạn mới
Thứ nhất, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của Giảng viên thông qua xác định rõ việc tu dưỡng đạo đức là yêu cầu bắt buộc và gắn chuẩn mực “cần, kiệm, liêm, chính…” với đánh giá xếp loại, thi đua khen thưởng hàng tháng, hàng quý.
Thứ hai, đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy thông thường sang giảng dạy tích cực. Thông qua lồng ghép nội dung đạo đức Hồ Chí Minh vào từng chuyên đề cụ thể thông qua thảo luận tình huống, phân tích case thực tế. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ như sử dụng các công cụ tương tác như Kahoot, Quizizz , hỏi – đáp nhanh để tạo sự hào hứng, giúp học viên ghi nhớ các giá trị đạo đức một cách tự nhiên.
Thứ ba, phát huy vai trò nêu gương của giảng viên. Mỗi một giảng viên phải là “bài giảng sống” về đạo đức. Thông qua thực hiện nghiêm túc những quy định, nội quy do trường đưa ra: giảng dạy đúng giờ, chuẩn bị kỹ bài; minh bạch, công tâm trong đánh giá học viên, ứng xử chuẩn mực trong giao tiếp, ứng xử sư phạm với học viên…
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, đánh giá, phản hồi đa chiều như tăng cường dự giờ, đưa nội dung đạo đức vào tiêu chí đánh giá giảng viên, lấy ý kiến phản hồi học viên về phong cách, đạo đức giảng dạy làm thước đo để đánh giá chất lượng đội ngũ...
Thứ năm, gắn kết lý luận với thực tiễn địa phương. Thông qua các chuyên đề, cần liên hệ các tấm gương người tốt, việc tốt, cán bộ tiêu biểu tại địa phương; đồng thời thẳng thắn phân tích các vụ sai phạm về “Liêm, Chính” đang xảy ra để rút ra bài học, cảm nhận sâu sắc, giúp học viên có cái nhìn thực tế và bản lĩnh chính trị vững vàng.
5. Kết luận
Tư tưởng Hồ Chí Minh về “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư” là kim chỉ nam cho việc xây dựng đạo đức của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị. Việc vận dụng hiệu quả các giá trị này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn góp phần đào tạo đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị, đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.Hệ giá trị đạo đức “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự kết tinh cao đẹp nhất của chủ nghĩa nhân văn cách mạng. Đối với giảng viên lý luận chính trị, đây không chỉ là nội dung truyền giảng mà còn là "cẩm nang" định hình nhân cách và phương châm hành động.
Việc vận dụng nhuần nhuyễn các chuẩn mực này vào thực tiễn giảng dạy tại Trường Chính trị chính là chìa khóa để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng kỳ vọng của Đảng về một đội ngũ cán bộ vừa có đức, vừa có tài. Trong hành trình đó, mỗi giờ lên lớp không chỉ là truyền thụ tri thức mà còn là một lần khẳng định niềm tin, lòng trung thành và ý chí phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân theo gương Bác Hồ vĩ đại.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Chính trị. (2021). Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị "Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh". Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1 & 2). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 5: Sửa đổi lối làm việc). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (Tập 15: Di chúc và các bài viết về đạo đức cách mạng). Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
5. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. (2024). Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh. Nhà xuất bản Lý luận chính trị.
6. Hội đồng Lý luận Trung ương. (2025). Những điểm mới và định hướng tư tưởng trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
7. Tô Lâm. (2024). Xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới. Tạp chí Cộng sản, (Số chuyên đề về đạo đức cách mạng).
[1] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 280.
[2] Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 15, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr. 611-612.