Xây dựng gia đình Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc - tiếp cận từ tinh thần Đại hội XIV của Đảng-xay dung gia dinh viet nam trong ky nguyen phat trien moi cua dan toc - tiep can tu tinh than dai hoi xiv cua dang

XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI CỦA DÂN TỘC - TIẾP CẬN TỪ TINH THẦN ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG

ThS Nguyễn Hữu Trưng

Khoa Lý luận cơ sở Tóm tắt

Bài viết làm rõ quan điểm của Đại hội XIV về xây dựng, phát triển gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới. Theo đó, gia đình được tiếp cận và nhìn nhận như một chủ thể phát triển, tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành nguồn nhân lực, kiến tạo vốn xã hội, phát triển văn hóa và tạo dựng nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững quốc gia trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số định hướng cơ bản, nhằm xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Từ khóa: gia đình Việt Nam, Đại hội XIV, phát triển con người, chủ thể phát triển, hệ giá trị gia đình.

(Nguồn ảnh: https://tl.cdnchinhphu.vn)

1. Đặt vấn đề

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen của quá trình chuyển đổi số toàn diện và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Trong bối cảnh đó, gia đình với tư cách là thiết chế xã hội cơ bản của xã hội Việt Nam, đang trải qua những biến đổi sâu sắc cả về cấu trúc, chức năng và hệ giá trị.

Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phồn vinh, hạnh phúc, phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Trong tổng thể chiến lược phát triển đó, con người được xác định là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của quá trình phát triển. Điều này đòi hỏi phải nhìn nhận lại vị trí và vai trò của gia đình theo hướng không chỉ là nơi bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển quốc gia.

2. Gia đình Việt Nam trước những biến đổi của thời đại số và hội nhập quốc tế

Những năm gần đây, gia đình Việt Nam đang chứng kiến những chuyển biến sâu sắc cả về cơ cấu, chức năng và các mối quan hệ nội tại.

Trước hết, mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ cùng chung sống đang dần được thay thế bởi gia đình hạt nhân. Quá trình đô thị hóa, di cư lao động và phát triển kinh tế thị trường làm gia tăng tính độc lập của các cá nhân, đồng thời làm thay đổi cấu trúc các mối quan hệ trong gia đình. “Theo số liệu điều tra dân số và nhà ở từ năm 2009 đến năm 2024, năm 2019 cả nước có 26.870.079 hộ dân cư, tăng 4,4 triệu hộ so với cùng kỳ năm 2009. Bình quân mỗi hộ có 3,6 người, thấp hơn 0,2 người so với năm 2009. Số người bình quân một hộ có xu hướng giảm từ mức 4,6 người năm 1999 xuống còn 3,6 người năm 2019. Tính đến ngày 01/4/2024, cả nước có 28.146.939 hộ dân cư, tăng gần 1,3 triệu hộ so với năm 2019, tăng 3,9 triệu hộ so với năm 2014 và gấp khoảng 1,25 lần so với 15 năm trước (năm 2009)2. Năm 2024, quy mô trung bình hộ gia đình Việt Nam là khoảng 3,6 người, giảm nhẹ so với các năm trước. Xu hướng giảm quy mô hộ phản ánh sự chuyển dịch từ gia đình nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân”[1].

Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ số đang tạo ra một môi trường xã hội hoàn toàn mới. Không gian mạng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống gia đình. Các thành viên trong gia đình có điều kiện tiếp cận tri thức và mở rộng quan hệ xã hội, nhưng đồng thời cũng đối mặt với những nguy cơ như lệ thuộc công nghệ, suy giảm tương tác trực tiếp, khủng hoảng giá trị và tác động của thông tin xấu độc.

Hội nhập quốc tế cũng làm gia tăng sự giao thoa giữa các giá trị văn hóa. Các chuẩn mực về hôn nhân, bình đẳng giới, quyền trẻ em, quyền cá nhân ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống gia đình Việt Nam. Điều này góp phần thúc đẩy dân chủ trong gia đình nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải dung hòa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại.

Đặc biệt, quá trình già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng. Gia đình phải đảm nhận đồng thời nhiều chức năng như chăm sóc trẻ em, phụng dưỡng người cao tuổi và hỗ trợ các thành viên thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động. Điều đó cho thấy gia đình không còn là một thiết chế xã hội tĩnh mà đang vận động, thích ứng và tái cấu trúc để phù hợp với những yêu cầu mới của thời đại.

3. Những điểm mới trong tư duy của Đại hội XIV về phát triển gia đình

So với các giai đoạn trước, tinh thần Đại hội XIV cho thấy sự phát triển mới trong nhận thức của Đảng về vị trí của gia đình trong chiến lược phát triển đất nước.

Thứ nhất, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát huy các giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam như nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển bền vững. Trong quá trình đó, gia đình là nơi khởi nguồn của các giá trị đạo đức, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội, gia đình được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển con người Việt Nam. Nếu trước đây gia đình thường được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ văn hóa - xã hội thì hiện nay gia đình được nhìn nhận như môi trường trực tiếp hình thành nguồn nhân lực, nuôi dưỡng khát vọng phát triển và xây dựng năng lực cạnh tranh quốc gia: “phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” [2].

Thứ hai, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng hệ giá trị gia đình gắn với hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới: “xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam” [3]. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận về gia đình, thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa sự phát triển của gia đình với sự phát triển của đất nước.

Thứ ba, tư duy phát triển gia đình được mở rộng từ phạm vi xây dựng gia đình hạnh phúc sang phát huy vai trò của gia đình trong phát triển quốc gia. Gia đình không chỉ là đối tượng của chính sách xã hội mà còn là chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình tạo dựng nguồn lực phát triển. Những định hướng đó cho thấy một cách tiếp cận mới, phát triển gia đình không chỉ nhằm bảo đảm hạnh phúc của từng gia đình mà còn hướng tới mục tiêu phát triển con người và phát triển quốc gia trong dài hạn. Vì vậy, kế thừa quan điểm của Đại hội XIII của Đảng, Đại hội XIV tiếp tục chỉ đạo: “Tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” [4].

4. Xây dựng gia đình Việt Nam như một chủ thể phát triển quốc gia

Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng gia đình Việt Nam cần vượt ra khỏi cách tiếp cận truyền thống chỉ nhấn mạnh chức năng tái sản xuất xã hội. Gia đình cần được nhìn nhận như một chủ thể phát triển với ít nhất bốn vai trò cơ bản.

Thứ nhất, gia đình là chủ thể kiến tạo nguồn nhân lực

Đại hội XIV đã đặt ra yêu cầu “xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới”[5]. Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong nền kinh tế tri thức. Quá trình hình thành nguồn nhân lực bắt đầu từ gia đình thông qua giáo dục, định hướng nghề nghiệp, phát triển kỹ năng và hình thành động cơ phấn đấu.

Những phẩm chất như tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó, năng lực sáng tạo, khát vọng cống hiến được nuôi dưỡng trước hết trong môi trường gia đình. Vì vậy, đầu tư cho gia đình chính là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

Thứ hai, gia đình là chủ thể bảo tồn và sáng tạo văn hóa

Gia đình là nơi tiếp nhận, chọn lọc và truyền thụ các giá trị văn hóa giữa các thế hệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, gia đình không chỉ bảo tồn mà còn tham gia sáng tạo các giá trị văn hóa mới phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội, nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong, mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại”[6].

Việc xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình, giáo dục đạo đức, xây dựng lối sống văn minh và nâng cao trách nhiệm công dân đều góp phần tạo nên sức mạnh mềm của quốc gia.

Thứ ba, gia đình là chủ thể kiến tạo vốn xã hội

Vốn xã hội được hình thành từ niềm tin, sự hợp tác và các chuẩn mực xã hội. Gia đình là môi trường đầu tiên tạo dựng những giá trị đó. Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã nhấn mạnh về xây dựng văn hoá gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ lan toả các giá trị văn hoá và chuẩn mực đạo đức. Một xã hội phát triển bền vững không chỉ dựa trên nguồn lực vật chất mà còn dựa trên chất lượng các mối quan hệ xã hội. Gia đình chính là nơi sản sinh và tái tạo nguồn vốn xã hội cho cộng đồng và đất nước.

Thứ tư, gia đình là chủ thể thích ứng với chuyển đổi số

Đại hội XIV của Đảng đặc biệt nhấn mạnh “đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”[7]. Trên tinh thần đó, kỷ nguyên số đòi hỏi mỗi gia đình phải nâng cao năng lực thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường lao động. Gia đình cần tích cực, chủ động tạo dựng những điều kiện tinh thần và vật chất quan trọng cho các thành viên tiếp cận với thời đại số.

Gia đình cần trở thành môi trường giáo dục kỹ năng số, văn hóa số và đạo đức số; đồng thời hỗ trợ các thành viên học tập suốt đời, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và thích ứng với nền kinh tế số.

5. Một số định hướng chính sách và giải pháp

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển gia đình theo hướng lấy gia đình làm trung tâm của chiến lược phát triển con người.

Hai là, xây dựng hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới gắn với hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam.

Ba là, tăng cường giáo dục gia đình, nhất là giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng số và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ.

Bốn là, phát triển các dịch vụ hỗ trợ gia đình, đặc biệt trong chăm sóc trẻ em, người cao tuổi và tư vấn tâm lý gia đình.

Năm là, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư và các thiết chế văn hóa trong xây dựng môi trường xã hội lành mạnh cho gia đình phát triển.

Sáu là, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về gia đình nhằm cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách trong bối cảnh mới.

Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy về gia đình. Từ một thiết chế chủ yếu thực hiện chức năng bảo tồn và truyền thụ các giá trị truyền thống, gia đình Việt Nam cần được nhìn nhận như một chủ thể phát triển có khả năng trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng nguồn nhân lực, phát triển văn hóa, kiến tạo vốn xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững quốc gia.

Tinh thần Đại hội XIV của Đảng cho thấy sự chuyển biến quan trọng trong nhận thức về vai trò của gia đình. Xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay không chỉ là xây dựng những mái ấm hạnh phúc mà còn là xây dựng nền tảng xã hội vững chắc cho khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Phát huy vai trò chủ thể của gia đình chính là phát huy một trong những nguồn lực nội sinh quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong thế kỷ XXI.

[1]. Http://khoahocchinhtri.hcma.vn/Content/bien-doi-gia-dinh-trong-qua-trinh-hien-dai-hoa-xa-hoi-o-viet-nam-hien-nay-505112.

[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.368.

[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.378.

[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.57.

[5]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.378.

[6]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 1, tr.100.

[7]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.379.


Xây dựng gia đình Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc - tiếp cận từ tinh thần Đại hội XIV của Đảng
Ngày đưa: 01/07/2026 02:15:31 PM	In bài


XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI CỦA DÂN TỘC - TIẾP CẬN TỪ TINH THẦN ĐẠI HỘI XIV CỦA ĐẢNG ThS Nguyễn Hữu Trưng Khoa Lý luận cơ sở Tóm tắt Bài viết làm rõ quan điểm của Đại hội XIV về xây dựng, phát triển gia đình Việt Nam trong bối cảnh mới. Theo đó, gia đình được tiếp cận và nhìn nhận như một chủ thể phát triển, tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành nguồn nhân lực, kiến tạo vốn xã hội, phát triển văn hóa và tạo dựng nền tảng tinh thần cho sự phát triển bền vững quốc gia trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số định hướng cơ bản, nhằm xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Từ khóa: gia đình Việt Nam, Đại hội XIV, phát triển con người, chủ thể phát triển, hệ giá trị gia đình. (Nguồn ảnh: https://tl.cdnchinhphu.vn) 1. Đặt vấn đề Bước vào kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, Việt Nam đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen của quá trình chuyển đổi số toàn diện và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Trong bối cảnh đó, gia đình với tư cách là thiết chế xã hội cơ bản của xã hội Việt Nam, đang trải qua những biến đổi sâu sắc cả về cấu trúc, chức năng và hệ giá trị. Đại hội XIV của Đảng diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia phồn vinh, hạnh phúc, phát triển, có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI. Trong tổng thể chiến lược phát triển đó, con người được xác định là trung tâm, chủ thể và mục tiêu của quá trình phát triển. Điều này đòi hỏi phải nhìn nhận lại vị trí và vai trò của gia đình theo hướng không chỉ là nơi bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn là một chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển quốc gia. 2. Gia đình Việt Nam trước những biến đổi của thời đại số và hội nhập quốc tế Những năm gần đây, gia đình Việt Nam đang chứng kiến những chuyển biến sâu sắc cả về cơ cấu, chức năng và các mối quan hệ nội tại. Trước hết, mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệ cùng chung sống đang dần được thay thế bởi gia đình hạt nhân. Quá trình đô thị hóa, di cư lao động và phát triển kinh tế thị trường làm gia tăng tính độc lập của các cá nhân, đồng thời làm thay đổi cấu trúc các mối quan hệ trong gia đình. “Theo số liệu điều tra dân số và nhà ở từ năm 2009 đến năm 2024, năm 2019 cả nước có 26.870.079 hộ dân cư, tăng 4,4 triệu hộ so với cùng kỳ năm 2009. Bình quân mỗi hộ có 3,6 người, thấp hơn 0,2 người so với năm 2009. Số người bình quân một hộ có xu hướng giảm từ mức 4,6 người năm 1999 xuống còn 3,6 người năm 2019. Tính đến ngày 01/4/2024, cả nước có 28.146.939 hộ dân cư, tăng gần 1,3 triệu hộ so với năm 2019, tăng 3,9 triệu hộ so với năm 2014 và gấp khoảng 1,25 lần so với 15 năm trước (năm 2009)2. Năm 2024, quy mô trung bình hộ gia đình Việt Nam là khoảng 3,6 người, giảm nhẹ so với các năm trước. Xu hướng giảm quy mô hộ phản ánh sự chuyển dịch từ gia đình nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân”[1]. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ số đang tạo ra một môi trường xã hội hoàn toàn mới. Không gian mạng trở thành một phần không thể tách rời của đời sống gia đình. Các thành viên trong gia đình có điều kiện tiếp cận tri thức và mở rộng quan hệ xã hội, nhưng đồng thời cũng đối mặt với những nguy cơ như lệ thuộc công nghệ, suy giảm tương tác trực tiếp, khủng hoảng giá trị và tác động của thông tin xấu độc. Hội nhập quốc tế cũng làm gia tăng sự giao thoa giữa các giá trị văn hóa. Các chuẩn mực về hôn nhân, bình đẳng giới, quyền trẻ em, quyền cá nhân ngày càng ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống gia đình Việt Nam. Điều này góp phần thúc đẩy dân chủ trong gia đình nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải dung hòa giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. Đặc biệt, quá trình già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng. Gia đình phải đảm nhận đồng thời nhiều chức năng như chăm sóc trẻ em, phụng dưỡng người cao tuổi và hỗ trợ các thành viên thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động. Điều đó cho thấy gia đình không còn là một thiết chế xã hội tĩnh mà đang vận động, thích ứng và tái cấu trúc để phù hợp với những yêu cầu mới của thời đại. 3. Những điểm mới trong tư duy của Đại hội XIV về phát triển gia đình So với các giai đoạn trước, tinh thần Đại hội XIV cho thấy sự phát triển mới trong nhận thức của Đảng về vị trí của gia đình trong chiến lược phát triển đất nước. Thứ nhất, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát huy các giá trị văn hóa và sức mạnh con người Việt Nam như nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển bền vững. Trong quá trình đó, gia đình là nơi khởi nguồn của các giá trị đạo đức, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội, gia đình được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển con người Việt Nam. Nếu trước đây gia đình thường được tiếp cận chủ yếu dưới góc độ văn hóa - xã hội thì hiện nay gia đình được nhìn nhận như môi trường trực tiếp hình thành nguồn nhân lực, nuôi dưỡng khát vọng phát triển và xây dựng năng lực cạnh tranh quốc gia: “phát triển nguồn lực con người, phát triển văn hoá thực sự trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” [2]. Thứ hai, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng hệ giá trị gia đình gắn với hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam trong thời kỳ mới: “xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam” [3]. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận về gia đình, thể hiện mối quan hệ hữu cơ giữa sự phát triển của gia đình với sự phát triển của đất nước. Thứ ba, tư duy phát triển gia đình được mở rộng từ phạm vi xây dựng gia đình hạnh phúc sang phát huy vai trò của gia đình trong phát triển quốc gia. Gia đình không chỉ là đối tượng của chính sách xã hội mà còn là chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình tạo dựng nguồn lực phát triển. Những định hướng đó cho thấy một cách tiếp cận mới, phát triển gia đình không chỉ nhằm bảo đảm hạnh phúc của từng gia đình mà còn hướng tới mục tiêu phát triển con người và phát triển quốc gia trong dài hạn. Vì vậy, kế thừa quan điểm của Đại hội XIII của Đảng, Đại hội XIV tiếp tục chỉ đạo: “Tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới” [4]. 4. Xây dựng gia đình Việt Nam như một chủ thể phát triển quốc gia Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng gia đình Việt Nam cần vượt ra khỏi cách tiếp cận truyền thống chỉ nhấn mạnh chức năng tái sản xuất xã hội. Gia đình cần được nhìn nhận như một chủ thể phát triển với ít nhất bốn vai trò cơ bản. Thứ nhất, gia đình là chủ thể kiến tạo nguồn nhân lực Đại hội XIV đã đặt ra yêu cầu “xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới”[5]. Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong nền kinh tế tri thức. Quá trình hình thành nguồn nhân lực bắt đầu từ gia đình thông qua giáo dục, định hướng nghề nghiệp, phát triển kỹ năng và hình thành động cơ phấn đấu. Những phẩm chất như tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó, năng lực sáng tạo, khát vọng cống hiến được nuôi dưỡng trước hết trong môi trường gia đình. Vì vậy, đầu tư cho gia đình chính là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực quốc gia. Thứ hai, gia đình là chủ thể bảo tồn và sáng tạo văn hóa Gia đình là nơi tiếp nhận, chọn lọc và truyền thụ các giá trị văn hóa giữa các thế hệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập quốc tế, gia đình không chỉ bảo tồn mà còn tham gia sáng tạo các giá trị văn hóa mới phù hợp với yêu cầu phát triển của thời đại. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: “Xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội, nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong, mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại”[6]. Việc xây dựng văn hóa ứng xử trong gia đình, giáo dục đạo đức, xây dựng lối sống văn minh và nâng cao trách nhiệm công dân đều góp phần tạo nên sức mạnh mềm của quốc gia. Thứ ba, gia đình là chủ thể kiến tạo vốn xã hội Vốn xã hội được hình thành từ niềm tin, sự hợp tác và các chuẩn mực xã hội. Gia đình là môi trường đầu tiên tạo dựng những giá trị đó. Báo cáo chính trị Đại hội XIV đã nhấn mạnh về xây dựng văn hoá gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ lan toả các giá trị văn hoá và chuẩn mực đạo đức. Một xã hội phát triển bền vững không chỉ dựa trên nguồn lực vật chất mà còn dựa trên chất lượng các mối quan hệ xã hội. Gia đình chính là nơi sản sinh và tái tạo nguồn vốn xã hội cho cộng đồng và đất nước. Thứ tư, gia đình là chủ thể thích ứng với chuyển đổi số Đại hội XIV của Đảng đặc biệt nhấn mạnh “đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”[7]. Trên tinh thần đó, kỷ nguyên số đòi hỏi mỗi gia đình phải nâng cao năng lực thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường lao động. Gia đình cần tích cực, chủ động tạo dựng những điều kiện tinh thần và vật chất quan trọng cho các thành viên tiếp cận với thời đại số. Gia đình cần trở thành môi trường giáo dục kỹ năng số, văn hóa số và đạo đức số; đồng thời hỗ trợ các thành viên học tập suốt đời, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và thích ứng với nền kinh tế số. 5. Một số định hướng chính sách và giải pháp Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển gia đình theo hướng lấy gia đình làm trung tâm của chiến lược phát triển con người. Hai là, xây dựng hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới gắn với hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam. Ba là, tăng cường giáo dục gia đình, nhất là giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, kỹ năng số và trách nhiệm công dân cho thế hệ trẻ. Bốn là, phát triển các dịch vụ hỗ trợ gia đình, đặc biệt trong chăm sóc trẻ em, người cao tuổi và tư vấn tâm lý gia đình. Năm là, phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội, cộng đồng dân cư và các thiết chế văn hóa trong xây dựng môi trường xã hội lành mạnh cho gia đình phát triển. Sáu là, đẩy mạnh nghiên cứu khoa học về gia đình nhằm cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách trong bối cảnh mới. 6. Kết luận Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy về gia đình. Từ một thiết chế chủ yếu thực hiện chức năng bảo tồn và truyền thụ các giá trị truyền thống, gia đình Việt Nam cần được nhìn nhận như một chủ thể phát triển có khả năng trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng nguồn nhân lực, phát triển văn hóa, kiến tạo vốn xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững quốc gia. Tinh thần Đại hội XIV của Đảng cho thấy sự chuyển biến quan trọng trong nhận thức về vai trò của gia đình. Xây dựng gia đình Việt Nam trong giai đoạn hiện nay không chỉ là xây dựng những mái ấm hạnh phúc mà còn là xây dựng nền tảng xã hội vững chắc cho khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Phát huy vai trò chủ thể của gia đình chính là phát huy một trong những nguồn lực nội sinh quan trọng nhất để hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước trong thế kỷ XXI. Trích dẫn [1]. Http://khoahocchinhtri.hcma.vn/Content/bien-doi-gia-dinh-trong-qua-trinh-hien-dai-hoa-xa-hoi-o-viet-nam-hien-nay-505112. [2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.368. [3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.378. [4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.57. [5]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.378. [6]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 1, tr.100. [7]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tập 2, tr.379.
Bản quyền ©2020 Trường Chính trị tỉnh Quảng Ngãi